Doe maar dicht maar!

Spelen met woorden – een poëzieworkshop voor de jeugd

Gedichten maken over jezelf, woorden en buitenplekken 

Image

Moi! 

Vandaag gaan we gedichten maken. 

Nee, niet 'we'. 

Jij! 

Jij gaat gedichten maken. 

Jouw gedichten! 

Leuk en helemaal niet moeilijk.

Wat ga je doen? Je gaat in deze workshop:

• spelen met woorden
• goed kijken en luisteren
• schrijven over een spannende mooie fijne plek buiten
• ontdekken dat woorden soms meer zeggen dan ze zeggen.

En het leuke is: 

• Bij dichten is er geen goed of fout.
• Alles wat jij schrijft, mag bestaan 
• Als je een paar gedichten hebt gemaakt ben je een heuse dichter!

Stapje 1. Woorden wakker maken

Image

Woorden kunnen slapen.
Wij maken ze wakker.

Luister maar:

De banaan is boos
omdat niemand ziet
dat hij eigenlijk heel zacht is

Dat is een gedichtje.

Nu jij. Schrijf maar eens wat in je opkomt. Drie regeltjes hoe je je voelt of wat je ziet.

Het mooie van woorden is dat je ze heel spannend, leuk of bijzonder kunt maken door ze te combineren met een ander woord. Bijvoorbeeld:

een blozende boom

een slordige sloot

een dunne dijk

of iets dat jij zelf verzint

Oefening

Schrijf 5 zelfstandige naamwoorden op (boom, sloot, dijk, zoals hierboven)

Schrijf 5 bijvoeglijke naamwoorden op (blozend, slordig, dun, zoals hierboven) 

Maak nu leuke combinaties met bijvoeglijke naamwoorden met elfstandige naamwoorden 

Oefening

Schrijf een gedichtje waarin je de vraag beantwoord: Wat doet die leeuw in mijn achtertuin?

Stapje 2. Wat is een gedicht?

Image

Wat is een gedicht? Tja. Wat is een leeuw? Wat is een dijk? Wie ben jij?

In ieder geval is een gedicht geen verhaal.

Een gedicht hoeft ook niet uit te leggen.

Een gedicht roept vaak iets op dat de lezers niet verwachten.

Luister maar:

Ik heb een zak

vol stiltes

maar vandaag

is hij een beetje 

lek

Dit gedicht vertelt eigenlijk helemaal niet veel. En toch voel je iets.

Een gedicht mag:

• kort zijn
• raar zijn
• rijmen 
• niet rijmen 
• je gevoel proberen over te brengen.

Oefening

• Image

  

  Kijk naar het plaatje hiernaast. Wat zie je? Wat voel je? Waar denk je aan?

• Schrijf vijf willekeurige woorden op – woorden die je nu te binnen schieten
• Zet die woorden onder elkaar
• Probeer nu korte zinnetjes te maken waarin die woorden voorkomen. Elke zin bevat een van je woorden. 
• Zie je een gedicht of een verhaal verschijnen? 
• Wat hebben die woorden met elkaar te maken?
• Maak er nu een geheel van door de juiste zinnetjes onder elkaar te zetten.
• Schrijf nu je gedicht uit.

Stapje 3. Denk aan jouw plek buiten

Nu gaan we schrijven over een plek in het landschap.

Image

Bijvoorbeeld:

• een bosje
• een speelweide
• een landje achter een hek
• een paadje
• een plek waar je vaak alleen bent
• een geheime plek
• een plek waar je met je vrienden samenkomt

Luister:

Achter het veld
waar het gras hoger is dan ik
weet de wind vaak
mijn naam

Je hoeft niet te weten waar deze plek is. Je hoeft hem alleen maar te voelen.

Oefening

• Sluit je ogen (als je dat durft). Stel je voor dat je naar die plek  loopt.
• Beschrijf in de eerste regel hoe deze plek eruit ziet. 
• Beschrijf in de tweede regel welke kleuren je ziet
• Beschrijf in de derde regel hoe deze plek ruikt
• Beschrijf in de vierde regel wie of wat je op deze plek aantreft – bomen, planten, dieren, een vriend of vriendin? (Eén ding!)
• Beschrijf in de vijfde regel een idee of gedachte die bij je opkomt
• Sluit af met het mooiste woord dat je aan deze plek kunt geven

Image

Stapje 4. Kijk, luister en voel

Kijk om je heen in je hoofd. Schrijf zinnen die beginnen met:

• Op deze plek zie ik…
• Hier groeit…
• Hier ligt…

Probeer de onderstaande teksten hardop voor te lezen:

Het gras zegt niets
maar luistert altijd

Hier groeit een struik

Uit zijn groene jasje

 
Oefening

Schrijf nu zinnetjes die beginnen met:

• Ik hoor…
• Soms hoor ik…
• In de verte hoor ik…

Oefening

• Kijk naar beneden:
• Hoe voelt de grond onder je voeten?
• Wat vertellen je tenen je?

• Schrijf een gedicht over deze plek vanuit je tenen of voeten

   

Image

Stapje 5. Wat doet deze plek met jou?

Een plek kan iets met je doen.

Luister:

Hier hoef ik niets
behalve ademen

of:

Hier is het zo fijn 

dat ik eindelijk echt boos durf te zijn

Oefening. Maak deze zinnen af:

• Op deze plek voel ik me…
• Hier hoef ik niet…
• Hier mag ik…

Zo maak je hele sterke dichtregels!

Image

Stapje 6. De plek laten leven

In gedichten mogen plekken leven.

Luister:

Het bosje leunt
een beetje naar me toe
alsof het luistert

Of:

Dit landje bewaart
mijn voetstappen
voor later

Oefening

Nu jij:

• laat je plek iets doen
• of iets zeggen
• of iets voor je bewaren

Image

Stapje 7. Maak er een gedicht van

Lees alles wat je hebt geschreven.

Luister nog naar één voorbeeld:

Ik sluip door het hoge gras
waar alle krekels denken
dat ik iets anders ben

Zie je?
Niet alles hoeft erin.
Een paar regels zijn genoeg.

Oefening

Kies:

• de mooiste zinnen
• zet ze onder elkaar

• schrap wat te veel is

   

Image

Stapje 8. Rijmen (alleen als je zin hebt)

Sommige gedichten dansen.

Luister:

De boom staat stil

maar in zijn hoofd

rent hij

mee

met de wind

Geen rijm.
En toch ritme.

Image

Maar rijmen kan natuurlijk ook. Luister naar dit gedicht van Anne M.G. Schmidt: 

Eenentwintig poezen

zaten bij het vuur 

te dutten en te doezen

's nachts om twaalf uur

En achter het fornuis. 

zat, helemaal per abuis,

één kleine muis.

Wil je rijmen? Mag.

Wil je niet rijmen? Ook goed 

Oefening

Schrijf een gedicht over je lievelingsdier en laat het rijmen. Wat rijmt er op kat, pony, reiger, kikker?

Stapje 9. Rijmen kan ook anders

Rijmen kan op veel manieren. 

Niet alleen aan het eind van een woord, maar ook anders, bijvoorbeeld bij het begin van een woord. Dat noemen we 'beginrijm': zachte zwanen zwerven zwierig over de zee. Luister:

De boom staat stil

maar in zijn brein

beent hij

met de wind

mee

Oefening

Pak een van je eerdere gedichten en kijk of je woorden kunt vervangen door andere, die meer rijmen aan het begin van het woord.

Image

Stapje 10. Geef je gedicht een titel

Luister:

Waar het gras mij kent

Dat is een titel.
Kort. Geheimzinnig.

Een titel mag:

• een zin zijn
• een plek noemen
• een gevoel zijn

Oefening

Bedenk titels voor de gedichten die je net hebt geschreven.

Stapje 10. Delen (alleen als je wilt)

Wil je voorlezen?

Je hoeft niet te zeggen:

• waar de plek is
• of waarom hij belangrijk is

Het gedicht doet dat al.

Na elk gedicht:
 

👏👏👏 APPLAUS 👏👏👏

Groot applaus!

Zeg daarna:

“Wat ik mooi vond was…”

Tot slot

Die plek buiten verandert.
Maar in jouw gedicht blijft hij.

Luister nog één laatste voorbeeld:

Als ik later groot ben
weet dit landje
mij nog

Dat heb jij vandaag ook gedaan:
iets bewaren in woorden.

Dat is wat dichters doen